Przypuszczenie Schliemanna, iż odnalazł miejsce po­chówku Agamemnona, opierało się zapewne na pismach Pauzaniasza, greckiego geografa z II wieku, który twierdził, że grecki heros został pogrzebany w obrębie miasta, a jego morderców, Klitajmestrę i Ajgistosa, pochowano poza mu­rami - w grobach kopułowych. Groby szybowe w Okręgu Grobowego A istotnie znajdują się pod rynkiem wewnątrz murów obronnych Myken, lecz współczesne metody ba­dawcze dowiodły, że powstały one około 1600 r. p.n.e. Z te­go też okresu pochodzi ?maska Agamemnona”, która, jak się potem okazało, była tylko jedną z kilku odkopanych tam masek pośmiertnych. Ważniejsze jest jednak to, że wojna trojańska - jeśli wydarzyła się naprawdę, a nie tylko w wyobraźni Homera - toczyła się około 1200 r. p.n.e., czyli około 400 lat po zakopaniu zwłok i skarbów w my-keńskich grobach szybowych.

Cytadela w Mykenach zajmowała wspaniałą pozycję strategiczną, panując nad równiną Argos oraz kontrolując górskie przesmyki aż po sam Korynt. Jej masywne mury z nieregularnych bloków wapienia, grubości do 5 metrów zyskały miano ?cyklopowych”, ludzie, którzy je potem oglądali, sądzili bowiem, że mogli je wznieść jedynie mi­tyczni jednoocy giganci. Głównym wejściem do miasta jest Lwia Brama, zbudowana około 1260 r. p.n.e. Ponad jej nad-prożem, mającym 5 metrów długości, 90 centymetrów wy­sokości i 2,4 metra szerokości, zostały wyrzeźbione dwa ogromne kamienne lwy.

Droga biegnąca od tej bramy prowadzi do pałacu kró­lewskiego, dwóch zespołów budynków połączonych kory­tarzami i składami. Malowane posadzki oraz ściany ozdo­bione wykwintnymi freskami, podobnymi do tych, które znajdują się w pałacach na Krecie, dowodzą, że Mykeńczy-cy musieli znać architekturę minojską. Wokół pałacu zgrupowane są domy mniej ważnych obywateli. Jeden z nich, zwany ?domem kolumnowym”, miał 3 kondygnacje.

Na zewnątrz cytadeli mieści się Okręg Grobowy B, gru­pa grobów kopułowych młodszych od szybów z Okręgu A. Składają się one z ułożonych na sobie kolistych warstw kamieni (czasem jest ich aż 35), których średnica zmniejsza się ku górze, co sprawia że pomieszczenie ma kształt staro­świeckiego ula. Tego typu groby były budowane przez około 200 lat (pomiędzy 1400 a 1200 r. p.n.e.), zazwyczaj w zboczach gór. Do komory grobowej prowadziły ogrom­ne odrzwia umieszczone na końcu długiego pasażu; po każdym pogrzebie wejście było zamurowywane, a przejście zasypywane ziemią.

Najefektowniejsze groby kopułowe Myken to tak zwany skarbiec Atreusa (ojca Agamemnona) oraz grób Klitajme-stry. Choć jednak pochodzą one z ?właściwego” okresu, nie ma konkretnych dowodów, że są to ich groby. Być może kryły one skarby porównywalne ze znalezionymi w grobach szybowych, ale wieki plądrowania zrobiły swoje i dziś ze skarbca Atreusa pozostała tylko podstawowa konstrukcja?

Cywilizacja mykeńska upadła nagle około 1150 r. p.n.e., kiedy to miasto zostało albo znisz­czone, albo opuszczone przez miesz­kańców. Była to ostatnia z wczesno-greckich kultur; wraz z jej upad­kiem rozpoczęły się tak zwa­ne wieki ciemne - okres, .?? który dopiero 600 lat póź­niej zakończyła epoka klasyczna.

W trakcie wykopalisk znaleziono mnóstwo kosztow­nych, bogato zdobionych przedmiotów. Dowodziły one niezwykłego bogactwa mykeńskiej arystokracji. Fakt ten, jak również bardzo rozwinięta architektura miasta, po­twierdzały powszechnie wyznawany pogląd, że epoka my-keńska należy do wyjątkowych osiągnięć ludzkości.

I___I

eden z najbardziej sensacyjnych wypadków w hi­storii archeologii zdarzył się 6 grudnia 1876 roku - Heinrich Schliemann, niemiecki poszukiwacz przygód i archeolog amator - odkrył pierw­szy z pięciu wypełnionych skarbami grobów, w miejscu znanym jako krąg grobów szybowych w Mykenach. Podczas pro­wadzonych tam wykopa­lisk odnaleziono dziewięt­naście zwłok, złotą biżu­terię, broń z brązu inkru­stowanego srebrem i zło­tem, złote napierśniki oraz złote i srebrne kubki. Naj wspanialsza była jednak odna­leziona przez Schliemanna w szybie V złota maska. Odkryw ca był przekonany, że jest to maska pośmiertna Agamemnona.

Wyrocznia w Delfach została oficjalnie zamknięta przez chrześcijańskiego cesarza Teodozjusza I Wielkiego w 385 roku. Nowa religia wyparła kult Apollina. Miejsce, gdzie działała wyrocznia, stopniowo niknęło pod ziemią, aż w końcu wybudowano ponad nim wioskę. Jednakże w 1892 roku zburzono ją, a mieszkańców przesiedlono gdzie indziej, po czym Théophile Homolle, francuski ar­cheolog, rozpoczął w tym rejonie wykopaliska, odsłaniając cenne ruiny, które można oglądać do dzisiaj.

Przebieg ceremonii uzyskania wyroczni był znakomicie pomyślany. Pytający musieli najpierw oczyścić się w wo­dach pobliskiego Źródła Kastalijskiego, następnie odbywa­li rytuał, podczas którego skrapiano zimną wodą kozła. Je­żeli zwierzę zadrżało, można je było złożyć w ofierze i za­nosić prośby do boga. Pielgrzym wnosił opłatę, po czym za­pisane na tabliczce pytanie wręczał kapłanowi, który przed­kładał je Pytii. Jej mętna odpowiedź była interpretowana przez kapłana, a następnie przekazywana wierszem petento­wi. U szczytu popularności wyroczni trzeba było aż trzech kapłanów, aby dać sobie radę z wszystkimi pytaniami.

W wyroczni delfickiej zasięgano porad we wszelkich sprawach. Najczęściej w kwestiach politycznych

zwłaszcza przy zakładaniu greckich kolonii - ale także w sprawach codziennych, takich jak małżeństwo, płodność czy problemy finansowe. Czasem wyrocznia wygłaszała opinie w sposób jednoznaczny (na przykład Sokratesowi powiedziano, że jest najmądrzejszym człowiekiem w Gre­cji), wiele było jednak mętnych proroctw. Krezus, król Li­dii, zapytał, co się stanie, jeśli zaatakuje Persję. Usłyszał ta­jemniczą odpowiedź, że upadnie wielkie imperium. Wyru­szył więc na wojnę, ale w jej wyniku to jego własne impe­rium legło w gruzach.

Podróż do Delf, które leżą na południowym zboczu gó­ry Parnas, 570 m n.p.m., była uciążliwa. Niektórzy wędro­wali pieszo, inni przybywali statkami, wysiadali na ląd na północnym brzegu Zatoki Korynckiej - w porcie noszą­cym obecnie nazwę Itéa - przemierzali szeroką równinę w stronę góry Parnas, po czym podążali Drogą Świętą ku świątyni Apollina.

NI ajpotężniejsza i najbardziej szanowana wyrocznia I świata antycznego mieściła się w centralnej Grecji, ^^^^ w świątyni Apollina w Delfach. Dla starożytnych Greków Delfy były centrum świata. Zgodnie z legendą oj­ciec bogów Zeus wypuścił z dwóch końców świata dwa anioły; miejsce, w którym się spotkały - Delfy - uznano za jego środek i oznaczono kamieniem nazywanym omphalos, czyli pępek.

Około 1400 r. p.n.e. Delfy poświęcono bogini ziemi Gai. Legenda głosi, że świętego miejsca pilnował ogromny py­ton, którego zabił Apollo, syn Zeusa. Potem Apollo usta­nowił w tym miejscu swą własną wyrocznię, w której rolę medium pełniła kapłanka nazywana Pytią.